همشهری‌آنلاین - مجیدجباری: روزی را تصور کنیم که حیات وحش دیگر روی زمین نباشد. شاید یکی دو روز اول، اتفاق خاصی به چشم نیاید و زندگی مثل همیشه ادامه داشته باشد. اما اگر چند روز بگذرد و هیچ حیوان وحشی روی زمین نباشد، چه اتفاقی برای زمین و زندگی می‌افتد؟ کارشناسان حیات وحش معتقدند نبودن حیوانات بسیاری از چرخه‌های حیات را تحت تاثیر قرار می‌دهد و پیامدهای آن می‌تواند از همان روزهای نخست آغاز و به تدریج آشکار شود.
یک کارشناس حیات وحش در این باره می‌گوید: بسیاری از چیزهایی که بشر برای حل مسائل خود به دست آورده، ریشه در طبیعت دارد و هنوز بخش زیادی از ظرفیت گیاهان و جانوران برای انسان ناشناخته است. هر گونه‌ای که از بین می‌رود ممکن است یک پاسخ ناشناخته به یکی از مسائل آینده بشر را نیز با خود از بین ببرد. بخشی از داروها و ترکیبات مورد استفاده انسان از طبیعت به دست آمده‌اند و ممکن است گونه‌های دیگر نیز ظرفیت‌هایی داشته باشند که هنوز شناسایی نشده اند.
فرشاد اسکندری، در گفت‌وگو با همشهری‌آنلاین تاکید می‌کند: ارزش حیات وحش فقط در آن چیزی نیست که امروز از آن استفاده می‌کنیم. هر گونه می‌تواند بخشی از یک بانک بزرگ ژنتیکی باشد که با نابودی آن، بخشی از این ذخیره غیرقابل جایگزین از بین برود.
مقابله با گنجشک‌ها در چین
برای فهم اینکه حذف یک گونه چگونه می‌تواند به زندگی انسان سرایت کند، یکی از نمونه‌های شناخته شده، ماجرای گنجشک‌ها در چین است. یک پرنده شناس در این باره توضیح می دهد: چین در سال ۱۹۵۸ در جریان کارزار «چهار آفت» گنجشک‌ها را در کنار موش ها، مگس ها و پشه ها هدف قرار داد. تصور بر این بود که گنجشک‌ها با خوردن دانه و محصولات کشاورزی به مزارع آسیب می‌زنند، اما حذف گسترده آنها پیامد دیگری داشت و با کاهش این پرندگان، جمعیت حشرات و آفات کشاورزی افزایش یافت.
علیرضا هاشمی در گفت‌وگو با همشهری‌آنلاین می‌افزاید: یک پژوهش جدید دانشگاه شیکاگو نیز با بررسی داده‌های تاریخی، افزایش آسیب آفات و کاهش تولید برنج و گندم را در مناطق دارای جمعیت بیشتر گنجشک پس از این کارزار گزارش کرده است. این تجربه نشان می‌دهد موجودی که انسان آن را «زیانکار» می‌داند، ممکن است بخشی از سازوکار طبیعی کنترل آفات باشد.
این پرنده شناس با اشاره به نمونه‌هایی در ایران می‌گوید: در بخش‌هایی از شمال شرق کشور از جمله ترکمن‌صحرا، پرندگانی مانند سار صورتی در فصل زادآوری از حشرات و لاروها تغذیه می‌کنند.زمانی که جمعیت حشرات و به‌ویژه ملخ ها افزایش می‌یابد، حضور این پرندگان می‌تواند به کنترل طبیعی آنها کمک کند.
هاشمی توضیح می‌دهد: برخی پرندگان کوچک با وجود وزن اندک خود، در طول روز حجم قابل توجهی از حشرات را شکار می‌کنند و به همین دلیل در کنترل طبیعی آفات نقش دارند.
هاشمی دارکوب ها را نمونه دیگری از نقش پنهان پرندگان در طبیعت می‌داند و می‌گوید: این پرندگان از حشرات موجود در زیر پوست و داخل تنه درختان تغذیه می‌کنند و می‌توانند بخشی از آفات درختان را کنترل کنند. بنابراین حذف آنها یکی از ابزارهای طبیعی کنترل آفات را از بین می‌برد.
کرکس‌ها و سلامت انسان
این پرنده‌شناس یکی از ملموس ترین نمونه‌ها را پرندگان لاشه‌خوار می‌داند و می‌گوید: کرکس‌ها و دیگر لاشه‌خواران با تغذیه از لاشه حیوانات، در پاکسازی طبیعت نقش دارند و می‌توانند مانع باقی ماندن و گسترش عوامل بیماری‌زا در محیط شوند.
به گفته هاشمی، این پرندگان به دلیل سازوکار خاص بدن خود می‌توانند بسیاری از عوامل بیماری زا را در جریان هضم از بین ببرند. بنابراین کاهش جمعیت لاشخواران به معنای از دست رفتن بخشی از این خدمت طبیعی است. پرنده‌ای که شاید هیچ گاه از نزدیک ندیده‌ایم، می‌تواند به شکل غیرمستقیم با سلامت انسان ارتباط داشته باشد.
هاشمی توضیح می‌دهد: هر کدام از گونه‌های حیات وحش در زنجیره‌های اکولوژیک مانند یک چرخ‌دنده عمل می‌کنند و اختلال در یکی از آنها می‌تواند در بخش‌های دیگر نیز اثر بگذارد. هرچه یک گونه نقش مهم‌تری در اکوسیستم داشته باشد، تغییر جمعیت آن می‌تواند پیامدهای بیشتری به همراه داشته باشد.پرندگان به دلیل حضور گسترده در زیست بوم‌های مختلف، می‌توانند شاخص‌های مهمی برای سنجش وضعیت محیط زیست باشند و کاهش یا تغییر جمعیت آنها می‌تواند هشداری درباره تغییرات محیطی باشد
اگر سنجاب‌ها نباشند
نقش حیات وحش فقط به پرندگان محدود نمی‌شود. بسیاری از جانوران در جابه‌جایی و پراکنده کردن دانه‌ها و در نتیجه گسترش پوشش گیاهی و تجدید طبیعی جنگل ها نقش دارند. فرشاد اسکندری کارشناس حیات وحش در این‌باره می‌گوید: سنجاب‌ها با جابه‌جایی و پنهان کردن دانه‌ها و میوه‌ها به پراکنش بذر و بازتولید طبیعی پوشش گیاهی کمک می‌کنند. در ایران نیز یکی از نمونه های قابل توجه، ارتباط سنجاب ها با دانه‌های بلوط در جنگل‌های زاگرس است.
به گفته این کارشناس حیات وحش، این تنها یک نمونه است و هنوز همه نقش‌های اکولوژیک بسیاری از گونه‌ها به‌طور کامل شناخته نشده است. بنابراین با حذف هر گونه، ممکن است بخشی از کارکرد طبیعی یک زیست‌بوم از بین برود و پیامدهای آن دیرتر و در بخش دیگری از همان اکوسیستم آشکار شود.
زمین آخرالزمانی
اما اگر این روند فقط به حذف یک یا دو گونه محدود نشود و روزی حیات وحش به معنای واقعی کلمه از زمین ناپدید شود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ اسکندری معتقد است: در چنین شرایطی با مجموعه ای از پیامدهای زنجیره‌ای روبه‌رو خواهیم شد. از برهم خوردن چرخه‌های طبیعی و کاهش تنوع ژنتیکی گرفته تا آسیب به پوشش گیاهی، افزایش فرسایش و اختلال در بسیاری از فرایندهای اکولوژیک. اگر روزگاری حیات وحش و حیوانات نباشند، زمین می‌تواند چهره آخرالزمانی به خود بگیرد و ادامه حیات نیز با تهدید جدی روبه‌رو شود.
هاشمی نیز برای توضیح این تصویر، یک مقایسه ساده مطرح می‌کند و می‌گوید: اگر روزی انسان از روی زمین ناپدید شود، طبیعت پس از چند دهه می‌تواند دوباره بخش‌هایی از زمین را پس بگیرد و به زیست بوم طبیعی‌تر تبدیل شود، اما تصور زمین بدون پرندگان و دیگر گونه‌های حیات وحش کاملا متفاوت است.اگر روزگاری پرنده‌ها نباشند، زمین به یک جهنم واقعی تبدیل خواهد شد. نبودن یک پرنده، یک سنجاب یا یک کرکس شاید در یک روز احساس نشود، اما طبیعت نبودن آنها را در زنجیره‌ای از اتفاقات نشان خواهد داد. در کشاورزی، جنگل، خاک، بیماری، آب و در نهایت در زندگی خود انسان.
نظر شما